Veri Merkezleri Sandıkta Kaybetti (Patreon)
Content
ABD'de salı günkü seçimde 10 eyalette 41 yerel oylama veri merkezleri üzerineydi. Sonucu açıklanan 39 oylamanın 38'inde seçmen veri merkezlerini sınırlayan tarafı seçti, yasak önerileri çoğu yerde %70'in üzerinde oy aldı. Aynı gece Teksas'ta valiliği, veri merkezlerine geçici yasak getirmeyi vaat eden aday kazandı.
Bunun borsadaki karşılığı çarşamba günü görüldü. Nasdaq 100 yükselirken veri merkezlerine elektrik ve ekipman satan şirketler %7 ile %14 arasında düştü. Yapay zeka yatırımının önündeki darboğaz yıllardır çip ve elektrikti, bu seçimle listeye seçmenin onayı da eklendi.
Benim görüşüm, paranın her şeyin önüne geçeceği yönünde ancak kısa vadeli tarafta bu akım daha güçlü gibi.
Sandıktan Ne Çıktı?
Oylamaların yarısından fazlası Ohio'da yapıldı. Önerilerin 28'i veri merkezlerini sınırlamayı amaçlıyordu ve bunların 25'i kabul edildi. Veri merkezine izin veren 13 önerinin ise hepsi reddedildi.
Önerilerin çoğu 25 megavatın üzerindeki tesisleri yasaklıyordu, bu da yaklaşık 20 bin evin tükettiği elektrik demek. Bazıları altı aylık moratoryum, bazıları büyük projeler için halk oylaması şartı getirdi. Perry'de seçmenin %87'si vergi indirimi isteyen şirketlerden belediyeye mali teminat istenmesini onayladı. Bu yönelim yeni de sayılmaz, bu yıl daha önce yapılan altı oylamanın hepsinde de sınırlama tarafı kazanmıştı.
Dikkat ettiyseniz yasakların bir kısmı veri merkezlerinin zaten yoğun olduğu yerlerden çıktı. Meta, Google, Amazon ve Microsoft'un veri merkezlerinin kümelendiği Licking County'de iki belde yasak getirdi. Ashville'de seçmen, inşaatı başlamış iki veri merkezinin anlaşmasını iptal etti. Trenton'da ise Amazon'un planladığı 18 binalık kampüsü hedefleyen yasak %80 oyla geçti.
Ancak bu oylamaların etkisi sınırlı kalabilir. Çoğu küçük belediyelerde yapıldı ve Trenton'daki yasak, şehrin hemen dışında inşaatı süren Amazon kampüsüne büyük ihtimalle dokunmayacak. Tek istisna da bizi ilgilendiriyor, Applied Digital'in veri merkezi kurduğu Kuzey Dakota'daki Harwood'da kısıtlama önerisi %75 oyla reddedildi.
Seçmen Veri Merkezine Neden Kızgın?
Neden derseniz, cevabın büyük kısmı elektrik faturasında. ABD'de evlerin ödediği ortalama elektrik fiyatı 2020 başında kilovatsaat başına 13 sentti, bugün 20 sente yaklaştı. 2021'den bu yana elektrik fiyatı %42 artarken genel fiyatlar %28 arttı.
Faturayı veri merkezlerine bağlayan mekanizma kapasite ihaleleri. ABD'nin 13 eyaletine ve başkent Washington'a elektrik taşıyan en büyük şebeke PJM, gelecekte yeterli santral bulunsun diye santral sahiplerine her yıl bir kapasite ücreti ödüyor. Bu maliyet sonunda evlerin faturasına yansıyor. Veri merkezlerinin talebi artınca bu ücret iki ihalede megavat-gün başına 29 dolardan 329 dolara çıktı, son üç ihale de tavan fiyattan kapandı.
Faturaların artmasının tek sebebi veri merkezleri olmasa da doğalgaz fiyatları ve eskiyen şebekenin yenilenmesi seçmenin gözünde aynı kalemde toplanıyor. En görünür hedef de veri merkezi oldu. Mayısta yapılan bir ankette Amerikalıların yaklaşık %70'i bulunduğu bölgede veri merkezi istemediğini söylemişti, Ohio'da her üç kişiden ikisine yakını bu tesislere verilen vergi indirimlerine karşı.
Teksas Neden Bu Kadar Önemli?
ABD'de planlanan veri merkezi kapasitesinin yaklaşık %27'si Teksas'ta. Ucuz arazisi, kendi elektrik şebekesi ve hızlı izin süreci bu eyaleti yapay zeka yatırımının merkezi yapmıştı.
Valiliği kazanan Demokrat Gina Hinojosa, eyalet meclisi toplulukları koruyan kurallar çıkarana kadar yeni veri merkezlerine moratoryum yani geçici yasak getirmek istiyor. 2015'ten bu yana büyük veri merkezlerine tanınan 20 yıllık vergi indirimlerini de kaldırmayı vaat ediyor. Ancak Hinojosa göreve ocakta başlayacak ve vaadinin ne kadarının uygulanacağı belli olmadı.
Tepki tek bir partiye de ait sayılmaz. Cumhuriyetçi vali Abbott ağustosta şebekeye bağlanmak isteyen veri merkezleri için bir denetim başlatmıştı. Ohio'da da geçen yıl büyük veri merkezlerinin, ayırdıkları elektrik kapasitesinin en az %85'ini kullanmasalar bile ödemesi zorunlu hale geldi. Bana göre yön tamamen yasaktan çok, faturayı veri merkezinin kendisine ödetmeye doğru gidiyor.
Çarşamba günü satış zincirin tamamına yayıldı ama şiddeti eşit olmadı.
En sert düşüş Teksas'ta elektrik satan Vistra ve NRG'de oldu. Bu şirketlerin kazancı elektrik fiyatına bağlı, Teksas'ta veri merkezi yatırımı yavaşlarsa beklenen fiyat artışı da gecikir. Constellation ise %7 ile daha az düştü. Microsoft, Meta ve Google ile yaptığı 20 yıllık sözleşmeler ve nükleer üretime verilen federal vergi kredisi, kazancını elektrik fiyatından kısmen koruyor.
Veri merkezlerini satın alan Microsoft ve Amazon ise %6-7 yükseldi. Yatırımcılar son haftalarda bu şirketlerin yapay zeka harcamalarından endişe ediyordu, harcamalar yavaşlarsa nakitlerinin rahatlayacağını fiyatladılar diye düşünüyorum. Bu ne kadar mantıklı bir tercih ayrıca tartışılabilir.
Talep Sürüyor, Yer ve Maliyet Değişiyor
Talep tarafında bir yavaşlama işareti yok. AMD dördüncü çeyrekte gelirinin %66 artmasını bekliyor, dört büyük teknoloji şirketi de üçüncü çeyrekte 200 milyar doların üzerinde yatırım yaptı. Seçimle değişen, veri merkezinin nereye ve hangi maliyetle kurulacağı.
Fakat bu değişimin de bir bedeli var. İzin süreçleri uzadıkça projeler gecikiyor, veri merkezleri elektriğin bedelini kendileri ödedikçe maliyetleri artıyor. Elektrik üreticileri için en kötü senaryo, faturalara tepki gösteren eyaletlerin elektrik fiyatına ya da santral gelirine sınır getirmesi olur, PJM'deki tavan fiyat bunun ilk örneği. Yani yapay zekanın elektrik talebi gerçek, ama bu talepten kimin ne kadar pay alacağı artık siyasetin de konusu.
Elektrik ve şebeke temasını, yapay zekanın çipten sonraki en kıt kaynağının elektrik olacağını düşündüğümüz için kurduk. Bu tez değişmedi, değişen riskin yeri oldu. Artık bir şirketin veri merkezine ne sattığı kadar, bunu nerede, hangi sözleşmeyle ve kimin faturasına yansıtarak sattığı da önemli.
Bu yüzden büyüme portföyümüzde bu seçim sonuçlarını hesaba katan stratejik değişiklikler yapacağız. Büyüme portföyünü ortalama 3 ayda bir yeniliyoruz ve bir sonraki dengeleme önümüzdeki günlerde. Ölçümüz, şirketin gelirinin tek bir eyaletin siyasetine ve elektrik fiyatına ne kadar bağlı olduğu olacak. Uzun sözleşmesi olan, müşterisi ve coğrafyası dağınık şirketler öne çıkacak, ayrıntıları dengeleme günü paylaşacağım.
Bu zincirdeki her şirkete artık üç soru soruyoruz. Gelirinin ne kadarı tek bir eyalete bağlı, elektriğini ya da ekipmanını uzun vadeli sözleşmeyle mi yoksa günlük fiyattan mı satıyor ve maliyet artınca fatura evlere mi kalıyor, veri merkezinin kendisine mi? Bu sorulara verilen cevap kötüleştikçe şirketin seçmen tepkisine açıklığı da artıyor.
Yapay zekanın en kıt kaynağı artık çip değil, seçmenin onayı.