Home Creators Posts Import Register Favorites Logout

Content

IonQ geçen hafta üçüncü çeyrek gelirini 174 milyon dolara çıkardı, bir yıl önce bu rakam 40 milyon dolardı. Şirket yıllık beklentisini de yükseltince hisse bir günde %23 arttı, Rigetti ve D-Wave da aynı gün yükseldi. Buna rağmen üç hisse de geçen yıl ekimdeki zirvesinin %57-77 altında.

Kuantum bilgisayar, yapay zekadan sonra teknoloji dünyasının en büyük vaatlerinden biri. İlaç ve malzeme keşfinden finansal hesaplamaya, şifrelemeye kadar bugünkü bilgisayarların içinden çıkamadığı problemleri çözmesi bekleniyor. Ancak borsa bu vaadi iki yıldır bugünden fiyatlıyor, o yüzden teknolojinin gerçekte nerede olduğunu bilmeden bu hisseleri anlamak zor.

Kuantum Bilgisayar Neyi Farklı Yapıyor?

Bugünkü bilgisayarlar bilgiyi bitlerle işliyor, her bit ya 0 ya da 1. Kuantum bilgisayarın birimi olan kübit ise ölçülene kadar 0 ile 1'in bir karışımı olarak kalabiliyor, buna süperpozisyon deniyor. Kübitler birbirine dolanık hale de getirilebiliyor, yani birinin durumu diğerlerininkine bağlanıyor.

Kübit yapmanın birkaç yolu var. IBM, Google ve Rigetti süperiletken kübit kullanıyor, yani çok düşük sıcaklıkta elektriği hiç dirençsiz ileten devreler. Bu makinelerde çip, ulaşılabilecek en düşük sıcaklık olan mutlak sıfıra (-273 °C) çok yakın soğutuluyor, çünkü en küçük ısı ya da titreşim kübitlerin durumunu bozuyor.

Dikkat ettiyseniz bu makine bir bilgisayardan çok bir avizeye benziyor. Katların her biri bir üsttekinden daha soğuk, kübitler de en alttaki küçük çipin içinde.

Kübit eklendikçe makinenin aynı anda temsil edebildiği durum sayısı ikiye katlanıyor. 50 kübit yaklaşık bir katrilyon durumu taşıyabiliyor, 300 kübitte bu sayı evrendeki tahmini atom sayısını geçiyor.

Ancak kuantum bilgisayar her işi daha hızlı yapan bir süper bilgisayar olmayacak. Avantajı molekül simülasyonu, bazı optimizasyon problemleri ve şifre çözme gibi belirli işlerde, e-posta yazmak ya da video izlemek için normal bilgisayarın yerini almayacağını düşünüyorum. Yani kuantumun değeri genel hızda olmayacak, bugün çözülemeyen belirli problemlerde ortaya çıkacak.

Kübit Sayısından Daha Önemli Olan Ne?

Kuantum bilgisayarlarda kübit sayısı kadar önemli bir rakam daha var, hata oranı. Kübitler o kadar kırılgan ki hesaplama sırasında sürekli hata yapıyorlar. Çözüm, çok sayıda fiziksel kübiti bir araya getirip hatayı kendi içinde düzelten tek bir mantıksal kübit oluşturmak.

Google Aralık 2024'te 105 kübitlik Willow çipiyle bu alanda önemli bir eşiği geçti, kübit sayısı arttıkça hatanın azaldığını ilk kez gösterdi. Quantinuum da ekimde mantıksal hata oranını on kat düşürdüğünü açıkladı.

Fakat işe yarar bir makineye giden yol hâlâ uzun. Google'ın kuantum ekibinin 2025'teki hesabına göre bugün internette yaygın kullanılan RSA şifresini bir haftada kırmak için yaklaşık 1 milyon kübit gerekiyor. Bugünün en büyük makineleri ise 1.000-1.200 kübit civarında.

Yani ölçeğin yaklaşık bin kat büyümesi gerekiyor. IBM hata düzeltmeli ilk büyük makinesini 2029'a koyuyor, ABD savunma araştırma ajansı DARPA da 2033'e kadar işe yarar bir kuantum bilgisayar yapılıp yapılamayacağını sınayan bir program yürütüyor. Bu takvim, kuantumun gerçek gelirinin bu on yılın sonuna doğru başlayacağını gösteriyor. Yani aslında bu dönemde yaptığımız birçok yatırım daha çok momentum odaklı gidiyor.

Herkes Aynı Yoldan Gitmiyor

Hangi yöntemin kazanacağı henüz belli değil. IonQ ile haziranda halka açılan Quantinuum, elektrik alanıyla havada tutulan tek tek atomları, yani iyonları kullanıyor. Buna iyon tuzağı deniyor, bu yöntemde kübitler süperiletken makinelere göre daha yavaş çalışıyor ama daha az hata yapıyor.

IonQ, DARPA programının üçüncü aşamasına geçen tek iyon tuzağı şirketi oldu. D-Wave ise farklı bir yol seçti, makinesinde 4.400'den fazla kübit var ama bu makine yalnızca optimizasyon problemleri için tasarlandığından diğerleriyle doğrudan kıyaslanamıyor. Atomları lazerle dizen ve ışık parçacıklarıyla çalışan şirketler de yarışta.

Ancak bu çeşitlilik yatırımcı için bir risk de taşıyor. Bir yöntem öne geçerse diğerinde ilerleyen şirketlerin değeri hızla eriyebilir. Bu yüzden tek bir şirkete ya da tek bir yönteme bağlı kalmanın riskli olduğunu düşünüyorum.

Şirketler Ne Kadar Para Kazanıyor?

IonQ'nun üçüncü çeyrekteki 174 milyon dolarlık gelirinin yarısından biraz fazlası kuantum işinden geldi, bu kısım bir yılda %127 büyüyerek 90 milyon dolara çıktı. Geri kalanı temmuzda satın aldığı çip fabrikası SkyWater'dan geliyor. Şirketin imzalanmış ama henüz gelire dönmemiş işlerinin toplamı da 1,2 milyar dolara ulaştı.

Rakiplerde ölçek çok daha küçük, Rigetti ikinci çeyrekte 5 milyon, D-Wave 3 milyon dolar gelir açıkladı. IonQ'nun yalnızca kuantum geliri, Quantinuum ve Quantum Computing Inc. dahil dört rakibinin son çeyreklik gelirlerinin toplamının dört katı.

Fakat gelir büyürken zarar da büyüyor. IonQ'nun faiz, vergi ve amortisman öncesi zararı üçüncü çeyrekte 134 milyon dolara çıktı, bir yıl önce 49 milyon dolardı.

Sektör de hâlâ küçük, kuantum bilgisayar şirketlerinin dünya genelindeki toplam geliri 2025'te 1 milyar doları ancak geçti. Yani bugün kuantumdan kâr eden bir şirket yok, gelirini en hızlı büyüten şirket bile zararını büyütüyor.

Bu Hisseler Neyi Fiyatlıyor?

D-Wave ve Rigetti'nin piyasa değeri son dört çeyrekteki gelirlerinin 300 katından fazla. IonQ'da bu oran 43 kat, dünyanın en değerli çip şirketi Nvidia'da ise 14 kat.

Neden bu kadar yüksek derseniz, yatırımcılar 2030'larda kurulması beklenen bir pazarı bugünden satın alıyor. Kuantum bilgisayar pazarının 2035'te 28 ile 72 milyar dolar arasında bir büyüklüğe ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Devlet de bu pazara inanıyor, ABD Ticaret Bakanlığı eylülde D-Wave, Rigetti ve Quantinuum'a 100'er milyon dolara kadar destek verip karşılığında bu şirketlerden hisse aldı.

Ancak bu fiyatlama hisseleri bir opsiyona, yani ileride değeri katlanabilecek ama sıfıra da inebilecek bir hakka benzetiyor. Teknolojik ilerlemenin takvimi kayarsa ya da faizler yükselirse, bugünkü gelirden destek almayan bu değerlemeler çok hızlı küçülebilir.

Hisseler Neden Bu Kadar Oynak?

Rigetti ve D-Wave 2024 başından geçen yılki zirvelerine kadar 50 kattan fazla yükseldi, yükselişi Google'ın Aralık 2024'te Willow'u tanıtması hızlandırdı.

8 Ocak 2025'te ise Nvidia CEO'su Jensen Huang işe yarar kuantum bilgisayarlara 15-30 yıl olduğunu söyleyince hisseler bir günde %36-45 düştü.

Ee bu hisseler neden hep birlikte hareket ediyor dersiniz? Yatırımcıların çoğu bu şirketleri tek tek incelemek yerine tema olarak alıp satıyor. 6 Kasım'da bilanço açıklayan IonQ'ydu, buna rağmen Rigetti ve D-Wave da %18-19 yükseldi.

Şirketler bu dalgalanmayı para toplamak için de kullandı. Dört şirketin hisse sayısı 2023 sonundan bu yana iki katından fazla arttı, IonQ ekimde 2 milyar dolarlık yeni hisse sattı.

Bunun iyi tarafı nakit, D-Wave ve Rigetti bugünkü harcama hızıyla dört yıldan fazla yetecek paraya sahip, IonQ'nun ise 3,7 milyar dolarlık nakit ve yatırımı var. Ancak bu nakdin bedelini, hisse sayısı arttıkça payı küçülen mevcut hissedar ödüyor.

Bizim Açımızdan Anlamı Ne?

Bana göre kuantum bugün bir gelir hikayesi değil, uzun vadeli bir opsiyon. Teknoloji gerçek ve ilerliyor, ama işe yarar ölçeğe ulaşması büyük ihtimalle bu on yılın sonunu bulacak. IonQ ile Rigetti'yi bu yüzden ana portföyümüzün yüksek riskli küçük şirketler kısmında taşıyoruz.

İki şirket farklı yolları temsil ediyor. IonQ iyon tuzağında ölçeği ve nakdi olan lider, Rigetti ise süperiletken tarafında devletin ortak olduğu küçük bir oyuncu. Temanın büyük şirket tarafını da taşıyoruz, Google Willow ile hata düzeltmede öne geçti, Microsoft kendi kuantum çipini geliştiriyor, Nvidia da kuantum bilgisayarları süper bilgisayarlara bağlayan altyapıyı kuruyor. Kazanan bu devlerden biri çıksa bile portföyümüz bundan pay alacaktır diye düşünüyorum.

Hata düzeltmede ilerleme yavaşlar ya da faizler yüksek kalırsa, zirvesinin %57-77 altındaki bu hisseler daha da düşebilir. Takip edilmesi gereken nokta, IonQ'nun satın almalar hariç büyüme hızı ve Rigetti'nin bu akşamki bilançosu. Rigetti'de üçüncü çeyrek gelirinin ikinci çeyreğin altında, 3-4 milyon dolar civarında kalması bekleniyor.

Kuantumda takvim on yıllarla, hisse fiyatı ise günlerle ölçülüyor.

Files

Comments

Ahmet Akalın

Teşekkürler hocam faydalı bir analiz