Home Creators Posts Import Register Favorites Logout

Content

ABD Ticaret Bakanlığı pazartesi günü yapay zeka çiplerinde yeni bir kural yayınladı. Çinli şirketler bugüne kadar en gelişmiş Nvidia çiplerini satın alamıyordu, ama Malezya ya da Singapur'daki bir veri merkezinden bu çiplerin gücünü kiralayabiliyordu. Yeni kural bu kiralamayı ABD hükümetinin iznine, yani ihracat lisansına bağlıyor. Bu sabah Malezya'da Nvidia'nın yerel ortağı YTL Power %9 düştü.

Güneydoğu Asya son iki yılda yapay zeka yatırımlarının en hızlı büyüyen bölgelerinden biri oldu, bu büyümenin bir kısmı da Çinli müşterilerden geliyordu. Kural bölgede veri merkezi kuran şirketleri, sunucu üreticilerini ve bu gece bilançosunu açıklayacak Nvidia'yı aynı anda ilgilendiriyor. Perşembe günü Trump ile Şi'nin Shenzhen'de görüşecek olması da konuyu haftanın merkezine taşıyor.

Ana portföyümüzdeki Nvidia ve Broadcom bu çiplerin satıcı tarafında yer alıyor. Yine ana portföyümüzdeki Microsoft, Oracle ve Alphabet ise bölgede veri merkezi yatırımı açıklayan ABD'li bulut şirketleri, büyüme portföyümüzdeki Micron da aynı sunuculara bellek satıyor. Kuralın bu iki grubu farklı etkileyeceğini düşünüyorum.

Kural Tam Olarak Neyi Kapatıyor?

Kuralın ilk ayağı uzaktan erişimle ilgili. Dünyanın neresinde olursa olsun bir veri merkezi, merkezi Çin'de olan şirketlere belli bir eşiğin üzerinde bilgi işlem gücü kiralayacaksa artık ABD'den lisans almak zorunda. Bu müşterilere zaten hizmet veren veri merkezlerine 90 gün süre tanındı.

Eşik 12 milyon TPP olarak belirlendi. TPP, ABD'nin bir çipin işlem gücünü ölçmek için kullandığı puan. Nvidia'nın bir önceki neslin en güçlü çipi olan H100 tek başına yaklaşık 16 bin puan ediyor. Yani kurala takılmak için yaklaşık 760 adet H100'ün gücünü kiralamak yetiyor, bugünün büyük modelleri ise on binlerce çiple eğitiliyor.

Eşik neden bu kadar düşük derseniz, Washington'ın hedefinde tek bir dev tesisten çok küçük parçalara bölünmüş kiralamalar var diye düşünüyorum. Kural birbirine ağ üzerinden bağlı veri merkezlerini de tek tesis gibi sayıyor, yani kapasiteyi bölerek eşiğin altında kalmak mümkün olmuyor.

Diğer ayak beş ülkeyle ilgili. Singapur, Malezya, Tayland, Endonezya ve Brezilya'ya gelişmiş çip satmak da artık lisansa bağlı, kural bu ülkeleri çiplerin başka ülkelere aktarılma riski normalden yüksek yerler olarak tanımlıyor.

Ancak merkezi ABD'de olan şirketler her ay rapor vermek şartıyla lisanstan muaf tutuldu. TikTok gibi uygulamaların ve e-ticaret sitelerinin kullandığı öneri sistemleri de kapsam dışında. Öneri sistemi, kullanıcıya hangi videoyu ya da ürünü göstereceğine karar veren yazılım. Yani kural ABD'li bulutlara dokunmadan, Çinli şirketlere bölgede kapasite kiralayan yerel şirketleri hedef alıyor.

Arka Kapı Neden Güneydoğu Asya'ydı?

ABD 2022'den beri en gelişmiş çiplerin Çin'e satışını kısıtlıyor. Fakat kurallar çipi kimin satın aldığına bakıyordu, gücünü uzaktan kimin kullandığına bakmıyordu. Çinli bir şirket çipi satın alamasa da Malezya'daki bir veri merkezinden saatlik olarak kiralayabiliyordu.

TikTok'un sahibi ByteDance bu yılın başında Malezya'daki bir bulut şirketi üzerinden yaklaşık 36 bin Blackwell çipine erişim anlaşması yaptı. Blackwell, Nvidia'nın H100'den sonra gelen ve ondan daha güçlü yeni nesil çipi. Nvidia o dönem kuralların ülke dışındaki bulutlara tasarım gereği izin verdiğini söylemişti, haklıydı da.

Dikkat ettiyseniz bu anlaşmanın küçük bir parçası bile yeni kurala takılmaya yetiyor. Singapur'da da Megaspeed adlı bir şirketin yaklaşık 2 milyar dolarlık Nvidia donanımını Çinli müşterilere açtığı iddiasıyla soruşturma sürüyor, şirket iddiaları reddediyor. Huang'ın ilişkisi olduğu ortaya çıkan eski yönetici de bu şirkette çalışmıştı.

Malezya'nın güneyinde, Singapur'a komşu Johor eyaleti de birkaç yılda bölgenin veri merkezi üssüne dönüştü. Eyalette bu yılın ilk yarısında 1,1 gigavatlık kapasite çalışıyordu, bunun neredeyse üç katı da inşaat ya da planlama aşamasında. Bir gigavat, kabaca bir nükleer santralin ürettiği elektriğe denk.

Ancak bölgedeki kapasitenin hepsi Çinli müşterilere çalışmıyor. Microsoft, Google, Oracle ve Amazon da son yıllarda Malezya'ya milyarlarca dolarlık yatırım açıkladı ve bu şirketler yeni kuraldan muaf. Kural ülkeleri tek tek gerekçelendirmiyor, ama listedeki Brezilya'da da Çin dışındaki en büyük veri merkezini yine ByteDance kuruyor. Yani Güneydoğu Asya'daki veri merkezi patlamasının bir kısmının Çin'in ABD çiplerine ulaştığı yol olduğunu düşünüyorum.

Malezya'nın Veri Merkezi Hikayesi Sınavda

Kuralın ilk faturası bu sabah Kuala Lumpur'da kesildi, Johor'da Nvidia çipleriyle yapay zeka bulutu kuran YTL Power %9 düştü. Ana şirketi YTL Corp da benzer bir kayıp yaşadı, veri merkezi inşaatı yapan Sunway Construction ve Gamuda ise daha az değer kaybetti.

YTL Power'ın grafiğine bakarsanız düşüşün kuraldan önce başladığını görürsünüz. Hisse ekim sonundan bu yana dörtte bir değer kaybetti, kaybın büyük kısmı da Nvidia'daki soruşturma haberlerinin geldiği son iki haftada yaşandı.

Fakat Malezya için risk yalnız lisans bekleyen müşteriler olmayabilir. Kural, kaçakçılığa göz yuman ülkelere ithalat kısıtlaması ve kara liste gibi yaptırımlar uygulanabileceğini de söylüyor. Malezya geçen yıl temmuzda ABD çiplerinin ülkeden çıkışını izne bağlamıştı, hükümetin Washington'la ters düşmemek için denetimi daha da sıkılaştıracağını düşünüyorum.

Bölgede kazananla kaybedeni müşterinin kim olduğu ayıracak diye düşünüyorum. Çinli şirketlere kapasite kiralayan yerel operatörler zorlanacak, ABD'li bulutlara hizmet veren tesisler ise bu kuraldan pek etkilenmeyecektir.

Nvidia'nın Singapur Faturası Ne Anlatıyor?

Nvidia'nın gelirinin önemli bir kısmının faturası yıllarca Singapur'a kesildi. Geçen yılın yaz aylarını kapsayan çeyrekte bu pay %22'ydi, yani her beş dolarlık satışın biri Singapur'dan geçiyordu. Bu oran, çiplerin bölge üzerinden Çin'e gittiği tartışmasını sık sık alevlendirdi.

Fakat şirket, müşterilerin faturalarını Singapur'da topladığını, ürünlerin ise neredeyse her zaman başka yerlere gönderildiğini söylüyor. Singapur'a kesilen veri merkezi faturalarının %99'undan fazlası ABD'li müşterilere aitti. Bu ne demek derseniz, kuralın ABD'li şirketleri muaf tutması Nvidia'nın doğrudan gelirinin büyük kısmını koruyor.

Pazartesi çip endeksi %5 düştü, Nvidia da Temmuz 2025'ten bu yana en düşük kapanışını yaptı. Bu düşüşün tamamını kurala yazmak doğru olmaz, yatırımcılar bilanço öncesinde zaten temkinliydi. Portföyümüzde en az düşen ise %1 ile Microsoft oldu.

Ancak dolaylı etkiyi ölçmek daha zor. Nvidia'dan çip alıp kapasitesini Çinli şirketlere kiralayan bölgesel bulutlar artık lisans bekleyecek, bu da bölgedeki yeni siparişleri yavaşlatabilir. Bu gece bilançoda analistlerin en çok soracağı konulardan birinin bu olacağını düşünüyorum.

Bizim Açımızdan Anlamı Ne?

Bana göre bu kural yapay zeka talebini yok eden bir karar olarak okunmamalı, talebin nereye akacağını değiştiren bir karar. Çinli şirketlerin bölgede kiraladığı kapasite lisansa takılırken, merkezi ABD'de olan bulutlar muaf kaldı. Portföyümüzdeki Microsoft, Oracle ve Alphabet bu ayrımın doğru tarafında, Nvidia ve Broadcom da çiplerini büyük ölçüde yine bu şirketlere satıyor.

Hatırlarsanız Huang krizi başladığında Nvidia'nın kılavuzuna Çin'den hiç veri merkezi geliri koymadığını yazmıştık. Yeni kural o kapının yanındaki pencereyi de kapatıyor.

Ters senaryonun adresi ise Pekin. Her yeni kısıtlama Çin'i kendi çiplerine biraz daha itiyor, Huawei gibi yerli üreticiler büyüdükçe Nvidia'nın dünyanın ikinci büyük ekonomisindeki pazarı kalıcı olarak kapanabilir. Perşembe Shenzhen'deki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinde Trump ile Şi'nin görüşmesi de bu yüzden önemli. ABD'li bir yetkili ihracat kurallarının pazarlık konusu olmadığını söylese de Trump'ın son anda ödün verme ihtimalini dışlamıyorum. Yani bugün bunun açıklanması da bir pazarlık malzemesi olarak görülebilir.

Yapay zeka yarışında artık çipin nerede durduğu kadar, kimin için çalıştığı da yarışın içinde ve takipte.

Files

Comments

Uğur Yılmaz

Jensen Huang'ın başına gelen gönül ilişkileri tesadüften ziyade, kendisini ve akabinde şirketi yıpratmak ve tüm çip pazarına ve belki de yapay zeka evrenine müdahale için kullanılmış bir kurgu gibi görünüyor...

Yatırım 101

Evet bu da konuşulan bir konu, açık kaynak süreci de tamamen darbe almış oldu.